جستجو
     
 
 
 
   
فقها و اصولیین > سید شریف رضی English Version 1451
نسخه چاپی ارسال برای دیگران نظرات شما  
   
   
 

ستاره ای از افق بغداد
هنوز یک قرن از غیبت خورشید پرفروغ آسمان امامت و ولایت ـ حضرت مهدی (عج) ـ نگذشته بود که ستاره ای از افق بغداد درخشیدن گرفت و نور امیدی بر دل عاشقان و منتظران نشاند. او به سال 395 ق. در محله شیعه نشین کرخ بغداد، در خانه ای که از گلهای عطرآگین ایمان و اخلاص و روشنایی علم و عمل آذین بندی شده بود، دیده به جهان گشود و نام زیبای "محمد" به خود گرفت. محمد که بعدها به "شریف رضی" و "سید رضی" شهرت یافت از خاندانی برخاست که همه از بزرگان دین و عالمان و عابدان و زاهدان و پرهیزکاران کم مانند روزگار بودند.

پدر و مادر سید رضی هر دو از سادات علوی و از نوادگان سرور آزادگان حسین بن علی علیه السلام بودند. نسبت وی از جانب پدر با پنج واسطه به امام هفتم می رسد. از این رو گاهی شریف رضی را "موسوی" می خوانند و از طرف مادر نسبت وی با شش رابطه به امام زین العابدین علیه السلام می رسد. در جلالت و عظمت شأن فاطمه مادر سید رضی همین بس که می گویند: شیخ مفید رحمة الله علیه کتاب «احکام النساء» را برای او نوشته و در مقدمه کتاب از او به بانویی محترم و فاضله یاد کرده است.

دلباخته علم و معرفت
سید رضی از همان اوایل کودکی با اشتیاق فراوان به تحصیل و فراگیری علوم رو آورد. وی علاوه بر جدیت و پشتکاری، از نبوغی ذاتی و خدادادی برخوردار بود که پیشرفت علمی و ادبی او را سرعت می بخشید. در حقیقت در قرن چهارم و پنجم هجری تفرقه ها و تنش های مذهبی تا حدودی از بین رفته بود. از این رو دو فرقه بزرگ و نیرومند تشیع و تسنن در جوی مسالمت آمیز زندگی می کردند و روح تفاهم و همبستگی باعث شده بود که دانشمندان هر دو فرقه به طور آزاد به ارائه افکار و اشاعه مذهب بپردازند. سید رضی از این فرصت استثنایی بهره های فراوان برد و علوم مختلف مانند قرائت قرآن، صرف و نحو، حدیث، کلام، بلاغت، فقه، اصول، تفسیر و فنون شعر و غیره را بیاموخت تا اینکه در بیست سالگی از تحصیل بی نیاز گشت و خود در صف استادان و محققان نامدار قرار گرفت. عده ای از دانشمندان نام آوری که سید رضی نزد آنان به کسب دانش پرداخته عبارت اند از:
1. ابواسحاق ابراهیم بن احمد طبری (متوفی 393 ق.) فقیه و ادیب و نویسنده زبردست که سید رضی قرآن را در دوران کودکی نزد وی آموخت.
2. ابوعلی فارسی (متوفی 377 ق.) نام آور دانش و ادب و پیشوای علم نحو در عصر خود.
3. ابوسعید سیرافی (متوفی 368 ق.) دانشمند بزرگ و نحوی معروف که مسند قضاوت بغداد را به عهده داشت.
4. قاضی عبدالجبار بغدادی، متخصص علم حدیث و ادبیات.
5. عبدالرحیم بن نباته (متوفی 374 ق.) از خطبای بلندآوازه و نامدار شیعه، مشهور به خطیب مصری. سید رضی مقداری فنون شعر را از وی آموخت.
6. ابومحمد عبدالله بن محمد اسدی اکفانی (متوفی 405 ق.) عالم فاضل و پرهیزکار و مسند نشین قضاوت در بغداد.
7. ابوالفتح عثمان بن جنی (متوفی 392 ق.) ادیب ماهر در علم نحو و صرف.
8. ابوالحسن علی بن عیسی (متوفی 420 ق.) شعرشناس و پیشوای علم لغت و ادبیات.
9. ابوحفص عمر بن ابراهیم بن احمد الکنانی، محدث ثقه که سید رضی از او حدیث فرا گرفت.
10. ابوالقاسم عیسی بن علی بن عیسی بن داوود بن جراح (متوفی 350 ق.) لغت شناس و محدث بزرگ و مورد اعتماد.
11. ابوعبدالله مرزبانی (متوفی 384ق.) محدث نامدار و صاحب چندین کتاب حدیث و مورد اعتماد شیخ صدوق ـ رحمه الله علیه ـ
12. ابوبکر محمد بن موسی خوارزمی (متوفی 403 ق.) فقیهی سترگ و استاد حدیث که سید رضی و دیگران از وی فقه آموختند.
13. ابومحمد هارون تلعکبری (متوفی 385 ق.) فقیهی جلیل القدر و صاحب کتاب جوامع در علوم دین.
14. ابوعبدالله محمد بن محمد بن نعمان مشهور به شیخ مفید (متوفی 413 ق.)، از دانشمندان کم مانند عالم اسلام.

بوستان معرفت
سید رضی به سبک جالب و بی نظیر حوزه های علمیه، در حین فراگیری و قبل از فارغ التحصیلی، اقدام به پرورش طالبان علم و جویندگان معرفت کرد. وی در بوستان معرفتش به پرورش شاگردانی پرداخت که خود به آنان افتخار می ورزید. به طوری که هر یک از آنان مانند قمری در فلک علم و فرهنگ می درخشند. نام آن وارستگان به قرار زیر است:
1. سید عبدالله جرجانی، مشهور به ابوزید کیابکی.
2. شیخ محمد حلوانی.
3. شیخ جعفر دوریستی (متوفی حدود 473 ق.).
4. شیخ طوسی (م 460 ق.).
5. احمد بن علی بن قدامه مشهور به ابن قدامه (م 486 ق.).
6. ابوالحسن هاشمی.
7. مفید نیشابوری (م 445 ق.).
8. ابوبکر نیشابوری خزاعی (متوفی حدود 480 ق.).
9. قاضی ابوبکر عکبری (م 472 ق.).
10 مهیار دیلمی.

اولین دانشگاه
شریف رضی جوانمردی درد آشنا بود. او نیش حسادت و شماتت را بر عزلت و رهبانیت ترجیح می داد و در میدانهای خدمت کمر همت می بست و یک تنه مسئولیتهای سنگین و دشوار اجتماعی را بر عهده می گرفت. سید بزرگوار در کنار کارهای بس سنگین نقابت و دیوان مظالم و ... همواره به فکر تحصیل طلاب بود از این رو در پس طرحی نو به منظور بالا بردن سطح معلومات شاگردان افتاد که نتیجه اندیشه اش ایجاد دانشگاه شبانه روزی شد که تا آن زمان سابقه نداشت. او با اینکه از تمکن مالی کم بهره بود مع الوصف وقتی دید گروهی از طالبان علم و شاگردانش پیوسته در ملازمت او هستند خانه ای تهیه کرد و آن را به صورت مدرسه جهت شاگردان خود درآورد و نامش را «دارالعلم» نهاد و تمامی نیازمندیهای طلاب را برای آنها فراهم کرد. سید رضی برای دارالعلم کتابخانه و خزانه ای با کلیه وسایل و لوازم فراهم کرد. باید دانست که تأسیس دارالعلم سید رضی ده ها سال پیش از تأسیس مدرسه نظامیه بغداد و با بودجه هنگفت دولتی از سوی خواجه نظام الملک طوسی (سال 457 ق.) صورت گرفته است. او تقریبا حدود هشتاد سال بعد از سید رضی به این کار اقدام ورزیده است.

جلوه های تربیتی
سید رضی مردی خود ساخته و پیراسته بود و شخصیت و عظمت افراد را در ارزشهای والای انسانی و معنویات می دید از این رو در تمام عمرش همواره میانه روی را پیشه خود ساخت چرا که با روح قناعت در غنای حقیقی به سر می برد. وی هیچ گاه دست طمع به سوی دیگران دراز نکرد. به همین سبب، علو همت و مناعت طبع شریف رضی، زبانزد عام و خاص گشته بود. در مورد خصوصیات اخلاقی سید رضی قضایای زیادی نقل شده است که به یکی از آنها اکتفا می کنیم: از ابی محمد مهلبی، وزیر بهاءالدوله نقل کرده اند که می گفت: روزی به من خبر رسید خداوند به سید رضی پسری عنایت کرده است. فرصت را غنیمت شمردم و خواستم به بهانه این مولود صله ای به سید رضی بدهم. به غلامان دستور دادم طبقی حاضر کردند و دو هزار دینار بر طبق گذاشتم و به رسم چشم روشنی و هدیه برایش فرستادم. سید قبول نکرد و پیغام داده بود که: لابد وزیر می دانند و اگر مطلع نیستند، بدانند که من از کسی صله قبول نمی کنم. به امید اینکه اصرارم ثمر بخشد دوباره طبق پر سیم و زر را فرستادم و گفتم: این هدیه ناچیز را قبول بفرمایید و به قابله ها بدهید. او آنها را دوباره پس فرستاد و جواب داد: قابله ها غریبه نیستند و رسم ما بر این نیست که بیگانگان به خانه ما رفت و آمد داشته باشند. آنها از بستگان خودمان می باشند و چیزی هم نمی پذیرند. برای بار سوم طبق را فرستادم و گفتم: حال که خود قبول نمی کنید بین طلبه هایی که پیش شما درس می خوانند تقسیم کنید. چون طبق را آوردند استاد در حضور طلبه ها فرمود: طلبه ها خودشان حاضرند، بعد رو کرد به شاگردان و گفت: هر کس به این پولها محتاج است بردارد. در این هنگام یکی از آنان برخاست دیناری (طلا) برداشت و قسمتی از آن را قیچی کرد و بقیه را سرجایش گذاشت. دیگر طلبه ها هم چیزی برنداشتند. شریف رضی از آن طلبه پرسید: برای چه این مقدار برداشتنی؟! وی گفت: شب گذشته هنگام مطالعه روغن چراغ تمام شد، خادم نبود که از انبار مدرسه روغن بدهد، از فلان بقال مقداری روغن چراغ نسیه کرده ام. حالا این قطعه طلا را برداشتم تا قرض خود را اداء کنم. سید رضی تا این سخن بشنید دستور داد به عدد طلاب کلید ساختند تا هر کس چیزی لازم داشت کلید انبار را همراه داشته باشد.

قطره ای از دریای بیکران
سید رضی در دوران جوانی به تفسیر و توضیح آیات الهی روی آورد. عشق و علاقه وی به قرآن از همان اوایل کودکی آغاز شده بود چنانکه بعد از یادگیری، انس دایم و رابطه همیشگی با قرآن برقرار کرد و در سی سالگی در مدت کوتاهی قرآن را حفظ کرد. او همواره با زمزمه کلام الهی آینه دل را جلا می بخشید. بعد از گذراندن علوم مختلف قرآنی علاوه بر شیرینی قرائت دوران کودکی، خود را با دنیایی از زیباییهای روح بخش همراه می یافت که وسعتش بی انتها و غایتش بی منتها بود. سید رضی محو در جمال تابناک آیات الهی دست به قلم برد تا قطره ای از دریای بیکران تعالیمش را بر صفحه روزگار جاری سازد. ثمره این تلاش با اخلاص سه گنجینه گران سنگی است که برای نسلهای آینده به یادگار گذاشت:
1. تلخیص البیان عن مجازات القرآن.
2. حقایق التأویل فی متشابه التنزیل.
3. معانی القرآن.

دیگر تألیفات سید رضی عبارتند از:
خصایص الائمه، نهج البلاغه، الزیادات فی شعر ابی تمام، تعلیق خلاف الفقهاء، کتاب مجازات آثار النبویه، تعلیقه بر ایضاح ابی علی، الجید من شعر ابی الحجاج، زیادات فی شعر ابی الحجاج، مختار شعر ابی اسحق الصابی، کتاب «مادار بینه و بین ابی اسحق من الرسائل» و دیوان اشعار.

رسالت بزرگ
هر روز که سپری می شد برگ زرینی به دست توانای سید رضی بر تاریخ تابناک اسلام افزوده می گشت. او با قلمی روان و علمی فراوان خدمات ارزنده ای ارائه کرد. برای کتاب وحی تفسیر نوشت، احکام فقهی تدوین کرد، با اشعار نغز و قصیده های بلند خود سیل معارف روان ساخت و مسئولیتهای طاقت فرسای دینی، سیاسی، اجتماعی را به عهده گرفت و ... با همه اینها کار خود را ناتمام می دید و احساس خلأ و کمبود می کرد گویی برای رسالتی دیگر آفریده شده است. رسالتی بس بزرگ. وی می بایست از فضای آزاد به وجود آمده کمال استفاده را می برد و با شناساندن اصالت شیعه، اسلام واقعی را به جهانیان معرفی می کرد. سید رضی به خوبی می دانست که رسالت بدون امامت ناقص است و شهر علم پیامبر صلی الله علیه و آله بدون وجود علی علیه السلام شهری بی دروازه می ماند و بدون معصوم، قرآن بدون مفسر خواهد بود. می بایست قدم به میدان گذاشت و اقدامی کرد و کاری را که انجام آن برای گذشتگان میسر نگشته است به سر منزل مقصود رساند. شریف رضی با این تفکر الهی کار بزرگی را آغازید. همان کاری که ثمره شیرینش در کلام بلند مولاعلی علیه السلام به بار نشست و کتاب همیشه جاوید نهج البلاغه را به ارمغان آورد، نام و یاد سید رضی را برای همیشه زنده نگه داشت. در حقیقت او اولین عالمی است که کلمات و خطبه های سراسر بلاغت امیرمؤمنان علی علیه السلام را گردآوری و تدوین کرد.

از دیدگاه دانشمندان اهل تسنن
سید رضی از نظر مقامات بلند علمی و فضیلتهای ارزشمند اخلاقی خود را به مرحله ای رساند که گوی سبقت از دیگران ربود تا بدان حد که خاص و عام، دوست و دشمن و عالم و عامی به دیده احترامش می نگریستند و زبان به تعریف و تمجیدش می گشودند. دانشمندان و بزرگان اهل سنت درباره عظمت همیشه درخشان سید رضی سخنان جالب توجهی دارند که در ذیل به پاره ای از آنها اشاره می کنیم. عبدالملک ثعالبی، شاعر معاصر سید رضی در کتاب تحقیقی و ادبی خویش «یتیمه الدهر» در وصف سید می نویسد: «تازه وارد ده سالگی شده بود که به سرودن شعر پرداخت. او امروز سرآمد شعرای عصر ما و نجیب ترین سروران عراق و دارای شرافت نسب و افتخار حسب، و ادبی ظاهر و فضلی باهر و خودداری همه خوبی هاست». خطیب بغدادی در کتابش موسوم به «تاریخ بغداد» می گوید: «رضی کتابهایی در معانی قرآن نگاشته است که مانند آن کمتر یافته می شود». جمال الدین ابی المحاسن یوسف بن تغری بردی اتابکی در کتاب «النجوم الزاهره فی ملوک مصر و القاهره» می نویسد: سید رضی موسوی، عارف به لغت و احکام و فقه و نحو و شاعری فصیح بود. او همتی عالی داشت و دیندار بود. او و پدرش و برادرش پیشوای شیعیان بودند.

وفات
آن روز شهر بغداد در تب و تاب و هیجان بود. نگاههای نگران و معنادار مردم حاکی از اضطرابی بود که در درونشان چنگ انداخته، بی قرارشان می کرد. اتفاق تلخ و ناگواری در پی وقوع بود که کسی نمی خواست و نمی توانست باور کند. هرگز به ذهن کسی نمی رسید که به این زودی شاهد چنین حادثه غم انگیز و جانسوزی خواهد شد اما هرچه بود تمام شده بود و دیگر گریزی جز از پذیرفتن آن نبود. هر کس به دیگری می رسید آرام و ناباورانه می گفت: شریف رضی درگذشت. «انا لله و انا الیه راجعون». سید رضی در ماه محرم سال 406 ق. در سن 47 سالگی چشم از جهان فروبست و جهان علم و عالم تشیع را در غم و ماتم فرو برد. نوشته اند سید مرتضی، استوانه علم و تقوا و سیاست، از درگذشت مرموز و ناگهانی برادرش چنان متأثر و متأسف شد که تاب دیدن جنازه او را نیاورد و از شدت حزن و اندوه به حرم مقدس کاظمین علیهما السلام پناه برد. انبوه مردم جنازه سید رضی را تشییع کردند و فخرالملک وزیر بر جنازه وی نماز خواند. پیکر پاکش را در خانه خود به امانت دفن و بعدها به حرم امام حسین علیه السلام منتقل کردند. غم فراق برادر بر سید مرتضی بس سنگین بود. تنها و داغدیده سر به زانوی غم نهاده، آه جانسوز از دل آتشین بر می کشید و مرثیه فراق می سرود: ای یاران! داد از این فاجعه ناگوار که بازوی مرا شکست! کاش جان مرا هم می گرفت.

 
 
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران
(my.tahoor.com) اقدام نمایید.
   
 
 
 
منابع:
اندیشه قم
 
 
نهج البلاغه
 
  فقها و اصولیین
 
 
آخوند ملامحمد کاظم خراسانی
 
آقا شیخ محمدتقی آملی
 
آقاضیاءالدین عراقی
 
آقا نجفی اصفهانی
 
آقاوحید بهبهانی
 
آلوسی
 
آیة الله العظمی سیدابوالقاسم خویی
 
آیة الله علامه سید محمدحسین حسینی طهرانی
 
آیت الله جعفر سبحانی تبریزی
 
آیت الله حاج آقارحیم ارباب اصفهانی
 
آیت الله حاج سید حسین طباطبائی بروجردی
 
آیت الله سید روح الله موسوی خمینی
 
آیت الله سید علی سیستانی
 
آیت الله سیدمحمدرضا گلپایگانی
 
آیت الله شاه آبادی (میرزا محمد علی شاه آبادی)
 
ادامه عناوین ...
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور
طهور قرآن | دایره المعارف طهور | کتابخانه طهور | پادکست طهور | اعلام | کتاب شناسی | سایت ٥ روز  
  صفحه اصلی | درباره ما | ارتباط با ما | مبانی اعلام  
  انبیاء | 14 معصوم | فقها و اصولین | فلاسفه | مورخین | محدثین | مفسرین | عرفا | ادبا و شعرا | زمامداری | دیگر دانشمندان | دیگر شخصیت ها
کتاب شناسی | متکلمین | فرقه ها و مکاتب فکری | اقوام، قبایل و طوایف | مکان ها | حوادث تاریخی